ตำนานงูใหญ่ แห่งอินเดีย พญานาค ในพุทธศาสนา

ตำนานงูใหญ่ แห่งอินเดีย บทบาทของ งู ตามวัฒนธรรมของอินเดีย เป็นสัญลักษณ์ทางศาสนา เทพเจ้า เทศกาล การบูชา ผู้พิทักษ์ ของวิเศษ วิถีชีวิต และตำนาน เกี่ยวกับเทพเจ้าองค์ต่างๆ พระศิวะ พระวิษณุ นาคราช ปตัญชลี มนสาเทวี มีความเชื่อเกี่ยวกับงูในบทบาทผู้พิทักษ์

ตำนานพญานาคในอินเดีย
ในอินเดียมีความเชื่อแบบไหนเกี่ยวกับพญานาค
ความเชื่อเกี่ยวกับพญานาคในวัฒนธรรมต่างๆ

ความเชื่อ เกี่ยวกับงูใหญ่ ในอินเดีย

ในทางศาสนา และเทพเจ้า หมู่ในอินเดีย ซึ่งพระศิวะ จะมีงูพันรอบคอ และพระวิษณุ ประทับนอนบนพญานาคขดตัว และงูเป็นสัญลักษณ์ของการเกิดใหม่ ความตาย ความไม่เที่ยง ในอินเดียยังมีเทศกาลบูชางู เป็นวันสำคัญที่ชาวอินเดีย บูชาเทพเจ้างูโดยเฉพาะ และบูชารูปปั้นหรือภาพวาดพญานาค

ตำนาน พญานาค และอินเดีย

ตามรากเหง้าของคนอินเดีย ความเชื่อเกี่ยวกับเรื่อง พญานาค เป็นความเชื่อที่เก่าแก่ที่สุด และหลอมรวมเข้าวัฒนธรรม ศาสนา ความเป็นอยู่ วิถีชีวิต และจิตวิญญาณ โดยมีความเชื่อ และความหมาย เกี่ยวกับนาค ดังนี้

ความหมายของนาค: พญานาค หรือคำว่า นาค จากคำว่า Naga ในภาษาสันสกฤต ซึ่งหมายถึงงูใหญ่ที่มีแม่เบี้ย เช่น งูเห่า งูจงอาง ซึ่งใช้คนละคำกับ สรรปะ หรือ Sarba ที่ใช้เรียกงูทั่วไป
ความเชื่อเกี่ยวกับนาค: ซึ่งอินเดียเชื่อว่า พญานาค เป็นกึ่งเทพ อยู่อาศัยในโลกใต้บาดาล หรือโลกใต้ดิน ซึ่งจะมีดินแดนหลายๆชั้น ของนาคหลายๆสายพันธุ์
ร่องรอยโบราณคดี กับพญานาค: ตามหลักฐานที่เก่าแก่ที่สุด มีรูปปั้นดินเผารูปงู ที่รัฐพิหาร มีอายุมากกว่า 3 พันปีก่อนคริสตกาล และภาพสลัก จักรวกะนาคราช ที่สถูปภารหุต 130 ปีก่อนคริสตกาล ซึ่งพญานาคอยู่ในศาสนา และปกป้องศาสนาอยู่
ความเชื่อเกี่ยวกับ พญานาค ในยุคปัจจุบัน: ความเชื่อเรื่องพญานาค ในยุคปัจจุบันนี้ เป็นศูนย์รวมจิตใจ และเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจที่ดี โดยคนยังให้ความเคารพบูชา และการขอพรเรื่องโชคลาภ มีการกราบไหว้บูชาเรื่องขอหวย การทำธุรกิจ และความเชื่อเกี่ยวกับสิริมงคลต่างๆ

ที่มา: เทพนั่นเป็นสิ่งที่สำคัญผู้ให้หวย นาคไม่ใช่งูแต่เป็นคนพื้นเมือง? ชวนหาที่มาของ ‘นาค’ ยินดีต้อนรับปีงูใหญ่ (1 มกราคม 2024) [1]

งูในอินเดีย มีเรื่องราวความเชื่อแบบไหนบ้าง?

สำหรับการเชื่อเกี่ยวกับ งู กับเรื่องราวของอินเดียตั้งแต่อดีต มาจนถึงปัจจุบัน มีหลายๆความเชื่อ ซึ่งบางความเชื่อก็สอดคล้องกับประเทศไทยเรา ยกตัวอย่างเช่น

งูให้โชคลาภ และคู่ครอง: ในอินเดีย เชื่อว่างูเป็นสัตว์วิเศษ สามารถบันดาลความสุข ปัดเป่าความทุกข์ และสามารถขอทรัพย์ในดินได้ และในไทยเรา เชื่อว่างูให้โชคลาภและเนื้อคู่ เช่น ฝันเห็นงูรัดจะได้เนื้อคู่
การเกิดใหม่ และพลังอำนาจ: ตามธรรมชาติของงู จะมีการลอกคราบ โดยถูกตีความหมาย ตายแล้วเกิดใหม่ ซึ่งทิ้งร่างกายเหมือนคราบงู และมีชีวิตใหม่ และมีความเชื่อเกี่ยวกับอัญมณี ซึ่งจะเกิดขึ้นบนหน้าผากของงูที่มีอายุยืนยาว หรือพญานาค ป้องกันพิษงูได้ และแสดงถึงพลังอำนาจ
งูเจ้าที่ และวัฒนธรรมท้องถิ่น: งูมักจะมีความสัมพันธ์กับพื้นที่ธรรมชาติ ป่าไม้ ต้นไม้ และจอมปลวก ในอินเดียใต้จะนิยมปักหินรูปงูไว้ตามโคนต้นไม้
ที่มา: ปีใหม่ 2568 ปีงูกับเรื่องราวไม่เก่าเลยของงูในอินเดีย (1 มกราคม 2025) [2]

หลักฐานทางโบราณคดี และประวัติศาสตร์ เก่าแก่ที่สุด พบตุ๊กตาดินเผารูปงู ที่แหล่งโบราณคดีจิรันทะ (Chirand) รัฐพิหาร อายุราว 3,000 ปีก่อนคริสตกาล

เรื่องเล่า พญานาค ตำนานงูใหญ่ แห่งอินเดีย

เรื่องเล่าที่มีมาตั้งแต่อดีต ตำนานงูใหญ่ แห่งอินเดีย เป็นเรื่องเล่าแบบสั้นๆ ตามวิวัฒนาการของพญานาค และตามยุคสมัย รวมเข้ากับศาสนา เทพเจ้า ซึ่งจะบอกถึงจุดกำเนิดของ จุดกำเนิดของพญานาค ความเป็นมา และความสำคัญ เรามา ย้อนรอย พญานาค กับเรื่องราวที่เป็นตำนาน ผ่านวัฒนธรรม อินเดีย ไทย ลาว และเขมร กันได้เลย

เรื่องเล่า เกี่ยวกับงูใหญ่ ใน 3 ยุค

ยุคพระเวท: มีความเชื่อว่า งูคืออสูรบนท้องฟ้า ในคัมภีร์ที่เก่าแก่ที่สุด (ฤคเวท) เรียกงูว่า “อหิ” ซึ่งถูกมองว่าเป็น อสูร มีชื่อว่า วฤตระ อาศัยอยู่บนฟ้า คอยกักขังน้ำฝนทำให้โลกแห้งแล้ง โดยเป็นคู่ปรับของ พระอินทร์ เพื่อคอยปราบให้ฝนฟ้าตกตามปกติ

ยุคอาถรรพเวท: งูคือสัตว์ร้ายบนดิน โดยมีการเริ่มใช้คำว่า สรรปา หรือ Sarpa ในภาษาสันสกฤต แทนงู ในยุคนี้จะเปลี่ยนจากอสูรบนท้อง เป็นสัตว์ร้ายที่มีพิษร้ายแรง และอาศัยอยู่ในโลกมนุษย์ เริ่มมีบทสวดป้องกัน และบทสวดถอนพิษงู และในยุคนี้ มีนาคชื่อเก่าแก่ที่สุดคือ ‘ตักษกะ’ ซึ่งปรากฏชื่อในยุคนี้เป็นตนแรกๆ และเก่าแก่กว่าชื่อนาคตนอื่นๆ

ยุคมหากาพย์ และปุราณะ: งูกลายเป็น นาค เป็นเทพในน้ำ มีต้นกำเนิดจาก นางกัทรุ และ พระกัสยปะ มีพี่น้องรวม 1,000 ตน และเป็นศัตรูกับครุฑ โดยเปลี่ยนสถานะจากอสูรหรือสัตว์ร้าย กลายเป็นเทพ หรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่อยู่ในน้ำ หรืออยู่ใต้ดิน

ที่มา: เรื่องเล่าของ งู จากอสูรบนฟ้ามาเป็นเทพในน้ำ (24 มีนาคม 2018) [3]

ความเชื่อเกี่ยวกับ นาค มีวัฒนธรรมไหนบ้าง?

การมีความเชื่อเกี่ยวกับงูใหญ่ หรือพญานาค ในวัฒนธรรมหลายๆประเทศ โดยนาคไม่ใช่แค่สัตว์หิมพานต์ แต่คือบรรพบุรุษ และสิ่งปกปักคุ้มครอง เช่น

อินเดีย: เป็นสัตว์กึ่งเทพ มีอิทธิฤทธิ์ เป็นเทพเจ้าแห่งน้ำ สามารถแปลงกายได้ โดยมีความเชื่อเกี่ยวกับนาค ตั้งแต่ 1,000 – 500 ปีก่อนคริสตกาล
ลาว: มีความเชื่อเรื่องการพิทักษ์ พญานาคเป็นวิญญาณบรรพบุรุษ ตำนานการสร้างเมืองหลวงพระบางที่เกี่ยวข้องกับนาค 7 ตน และเดิมทีแล้ว ประเทศลาวนับถือ เงือก หรืองู ราวปีคริสต์ศตวรรษ 13 – 14 ยุคก่อนอาณาจักรล้านช้าง
ไทย: ตำนานดูแล แม่น้ำโขง แม่น้ำชี แม่น้ำมูล และตำนานเกี่ยวกับการพิทักษ์พุทธศาสนา เป็นสัญลักษณ์ของความอุดมสมบูรณ์ ซึ่งมีความเชื่อตั้งแต่ คริสต์ศตวรรษที่ 11 – 18 ตั้งแต่ช่วงยุคทวารวดีถึงสุโขทัยเป็นต้นมา
เขมร: ตำนานพระทอง-นางนาค ประมาณปี คริสต์ศตวรรษที่ 1 ซึ่งเป็นต้นกำเนิดราชวงศ์เขมร และความเชื่อเรื่องกษัตริย์ ต้องไปสมสู่กับนางนาค ที่ปราสาทพิมานอากาศทุกคืน

ตำนานพญานาค แห่งอินเดีย

เรื่องเล่า ตำนานงูใหญ่ แห่งอินเดีย มีบทบาทสำคัญในวัฒนธรรมอินเดีย ซึ่งเป็นความหมายเชิงบวกทั้งหมด ทั้งสัญลักษณ์ของโชคลาภ ศาสนา เทพเจ้า ของวิเศษ วิถีชีวิต และเทศกาลต่างๆ ถือว่าเป็นสัตว์เทพที่มีความเชื่อมโยงลึกซึ้งถึงรากเหง้าของคนอินเดีย

พญานาคกับคนอินเดีย เป็นอย่างไร?

พญานาคคือรากฐานของคนอินเดีย สอดคล้องกับวิถีชีวิต ความเชื่อ ศาสนา เทพเจ้า และเป็นศูนย์รวมจิตใจของมนุษย์ ซึ่งให้การสักการบูชาตั้งแต่อดีต มาจนถึงปัจจุบัน มีประเพณีเกี่ยวกับการบูชาพญานาค และการสักการบูชาในบ้านของตัวเอง

ประเทศไหนบ้าง? มีความเชื่อเกี่ยวกับพญานาค

จากความเชื่อ เรื่องเกี่ยวกับพญานาค ตำนานงูใหญ่ ซึ่งมีรากฐานมาจากอินเดีย และมีหลายๆประเทศ มีความเชื่อเกี่ยวกับหน้าเช่นกัน ยกตัวอย่างเช่น ประเทศไทย ประเทศลาว ประเทศเขมร ต่างมีความเชื่อเกี่ยวกับเรื่องพญานาค ที่เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์คอยปกปักคุ้มครอง